Begraven of cremeren?

De laatste maanden hebben wij verschillende begrafenissen meegmaakt uit de familie- en vriendenkring. Logisch, want ik bedn no 10 van 12 en we leven dus in een ouder wordende groep! Vandaar dat wij zelf ook al praten over ons afscheidsfeestje, want een begrafenis mag een vieren van het afgelopen leven zijn. Wij hebben heel weinig met het idee van de angst voor het eindoordeel, staan voor een wrekende God? Dat hoeft gelukkig niet meer en is ons in katholieke kring minder aangepraat dan bij protestanten.
De eerste was een dubbelop: in een katholieke kerk en daarna nog een een vol uur in een crematorium. In de katholieke liturgie staat niet de individuele gelovige centraal, maar een algemeen geloof in verrijzenis na de dood (en dan nog een tijd wachten tot het einde der tijden). Eigenaardig is wel dat de katholieke liturgie teksten heeft uit de Joodse Bijbel, waar het geloof in een voortbestaan na de dood nog niet echtontwikkeld was. Daarom die eigenaardige tekst: Rust in Vrede (requiescat in pace). Daar zit zelfs nog iets bij van een angst voor zielen van overledenen die de wereld onveilig en onrustig maken. En al heel weinig visie op een eventueel leven na de dood. Maar goed ook, want veel meer dan de zekerheid dat de biologische structuur van het lichaam verdwijnt is er niet. Religies hebben nogal eens dromen tot werkelijkheid verklaard. Na de ontmythisering van het begin van de wereld (Adam en Eva vervangen door de onpersoonlijke oerknal), kan er wel een beperking afgekondigd worden van de geldigheid van de visioenen over een heerlijke wereld in het hiernamaals. Het zou al mooi zijn als religies een heldere boodschap hebben over ethisch en gelukkig leven in het hier en nu!

Bij die eerste begrafenis was er na de vrij onpersoonlijke dienst in de katholieke kerk een zeer emotionele en persoonlijke dienst in het crematorium, met powerpoints, moderne muziek die gedraaid werd en zeer intieme toespraken.

Bij de 2e begrafenis die we meemaakten waren we in de mooie locatie van het crematorium van Schagen, bij een niet echt uitgesproken religieuze figuur. Meer vragen dan antwoorden en al helemaal geen fiducie in de gevestigde religies. Toch werden er naast die vage Keltische muziek, ook enkele kerkliederen en een zegen gezongen, het Zonnelied van Franciscus klonk met de Godslof voor onze zuster de dood van het lichaam.

 

Dan was er die man van 92, die de laatste 16 jaar bij een gregoriaans koor had gezongen en een half-latijnse uitvaartdienst kreeg met de 15 zangers van zijn koor om hem heen. Naast vrouw en kinderen wel, maar toch erg dominerend. Afijn, wij zijn nu maar eens naar het crematorium van Utrecht gaan kijken, omdat we uiteindelijke wel een persoonlijke afscheidsdienst willen aanbieden aan onze vrienden en familie. Natuurlijk kun je in een kerk als de Janskerk heel wat persoonlijke wensen doen, maar het blijft toch een kerk. Daar is al 800 jaar van alles in gedaan: kanunikken en bisschoppen hebben daar gezongen en gebeden, de reformatie heeft er huis gehouden, het is universiteitsbibliotheek geweest, nu een paar uur in de week weer kerk. Onze eigen kerk, zo voelen we het wel. Maar voor dat laatste moment waarschijnlijk niet.

We waren ook nog begin januari in De Nieuwe Liefde, het nieuwe onderkomen van de Amsterdamse Ecclesia. Parochiehuis, dan bioscoop en een beetje kale zaal, lange pijn, waarbij je echt op tijd moet zijn om in de buurt van het liturgische centrum te zitten en niet achter of boven. De preek was prachtig en inspirerend, het koor mooi en de liederen ook. Dat wel.

I

Ik ben bezig met een dienst waarin Lucas 8: 40-56 centraal staat. Dat is het dubbelverhaal van de genezing/opwekking van Synagoge-bestuurder Jairus en de vrouw die aan bloedingen leed. Het gebeurt onderweg,op straat. Jezus begint zijn optreden na een woestijnvoorbereiding in Lucas 4 in een synagoge, in Nazareth. Dan gaat hij (weer) naar Kafernaum. In 6:6-11 is hij nog een keer in de synagoge, maar het echte werk gebeurt daarbuiten: de grote rede van 6:12-49  is buiten, ergens. De rest moeten we ook allemaal zien als op straat, ergens onderweg.

Doen wij dat ook zo dus maar?

Gelukkig 2012

Volgers van de Engelse variant van deze blog zullen dit verhaal kennen, maar nu toch ook nog even de Nederlandse versie: een gelukkig 2012 wordt u toegewenst vanaf deze site door Paule Maas en Karel Steenbrink. Wat 2011 betreft volgens we de Indonesische traditie: Mohon maaf lahir batin, we vragen vergiffenis voor alle vergissingen, fouten en onaangename zaken!

Paul Schnabel, directeur  van het Sociaal Cultureel Planbureau gaf een aardige omschrijving van de geestesgesteldheid van de huidige Nederlander: bezorgd over ontwikkelingen in eigen land en wat betreft heel Europa, maar een van de gelukkigste als het gaat over de eigen conditie.
Zo gaat het ook met ons: volgens de officiele statistieken gaan we er financieel stevig op achteruit: 7% de laatste drie jaar. Maar persoonlijk merken we er eigenlijk niets van en kunnen we boeken kopen, op vacantie gaan, goed eten als we een dagje uit gaan wandelen. We maken ons zorgen over die alsmaar doorgaande invloed van Wilders in de Nederlandse politiek en vinden het triest dat er kennelijk nog geen oplossing is voor de Europese crisis, nog geen nieuw elan voor een Europese toekomst. Het leek zo mooi!
Ook de niet aflatende stroom negatieve berichten over de katholieke kerk: sexueel misbruik, domme uitspraken over homosexualiteit door B16 onlangs.
 Dit jaar, 2012, vieren wij afronding van 70 jaar leven en ontwikkelen. We zijn gelukkig nog in goede conditie, maar om ons heen zijn er die overlijden. Alsof dat er steeds meer uit de kring zijn. Levensverwachting is nu tussen 81 voor mannen en 85 voor vrouwen, maar dat betekent dus wel dat we onze laatste tien jaar binnengaan. Raar idee. Voltooid leven, moeten we daaraan 'werken' of een en ander maar over ons laten komen?

De foto's hier laten einde 2011 zien: na reizen naar Albanië (voor een Gülen/Hizmet conferentie), Barcelona, Schotland eerder dat jaar, gingen we in december naar Madeira, echt mediterrane cultuur, steden, prachtige natuur.
 Paule werkte verder aan de kwartaaluitgaven van het family magazine Steenbrink Times en voor contacten met familie en vrienden hoeft ze niet alleen meer te vertrouwen op email, telefoon, er is nu ook een iPad. Karel was blij met de engelse vertaling van de Jezusverzen (in Hyderabad) Jesus Verses in the Qur'an. Hij publiceerde ook een commentaar op het langste hoofdstuk van de Koran in een boekje, samen met Gé Speelman, Een Kleine Koran. Het derde deel van Catholics in Indonesia vordert gestaag± er is nu zo´n 30% van de tekst gereed, 6 van de 15 hoofdstukken. Gelukkig 2012!!

De ideologieopvatting van Wilders: het duivels pact tussen fundamentalisme en islamofobie

Het woord ideologie werd in 1790 voor het eerst gepropageerd door Antoine Destutt de Tracy. Hij was van lage adel zijn geweest, met beetje Schots bloed en stukje naam. Ideologie is voor hem niet in deze zin tegengesteld aan theologie dat hij van de feiten uit zou gaan en theologie of religie van geloof. Hij was zozeer rationalist dat hij meer in lgische afleidingen zijn heil zocht dan in nauwkeurige feitenanalyse.
De term ideologie is sindsdien zowel op positieve als negatieve manier gebruikt. In de Wereldraad van Kerken was er in de jaren 1960 het DFI programma: Dialogue with people of Living Faiths and Ideologies om aan te geven dat inter-religieuze dialoog niet over een vergelijking of confrontatie gaat van abstracte systemen die vastgelegd zijn. Daarnaast moest het benadrukken dat ideologieën als systemen van levensbeschouwing er ook bij horen. In die tijd was dat natuurlijk vooral het communisme. In die tijd werd de Pancasila ook geroemd als offiële staatsideologie van Indonesië, die door Soekarno in 1945 was bedacht om een overbrugging te vinden tussen de voorstanders van een islamitische staat en diegenen die zeker een seculiere staat wilden hebben. Pancasila heeft het overleeft, maar heeft wel veel wisselingen gekend.
In de jaren 1980 heeft de Soeharto als 2e president van Indonesië (1966-1998) een poging gedaan om de Pancasila verder uit te werken tot een soort civil religion, een geheel van rituelen, ethische richtlijnen, organisaties en een levensstijl. Op scholen werd de Pancasila-moraal als verplicht vak ingevoerd (vroeger heette dat Civics, een soort maatschappijleer'. Iedere 17e van elke maand was er een grote ceremonie van eed/aflegging op de grondwet, vlag hijsen, zingen van Pancasila liederen e.d. Toen ik solliciteerde naar een positie in Marburg in 1990 heb ik er zelfs een Duits artikel over geschreven Pancasila. Entwicklungen innerhalb der civil religion Indonesiens (ZMR vol 74:1990, 124-141). Dat was als voorbereiding voor de mondelinge presentatie: Pancasila werd daar uitgewerkt als een samenhangend geheel van leerstelling, rituelen, symbolen, feestdagen, bedevaartsgebouwen (monumenten van nationale trots, de diaroama's bij het nationaal monument in Jakarta), rituele kleding, muziek.
Met ideologie kun je dus heel veel kanten uit: zowel positief als negatief. Wilders definieert islam in een eenvormige wijze als de leer en praktijk van fundamentalistische moslims, zegt dat dat de echte of eigenlijke islam is en strijd er op die manier stevig tegen.

Op 18 nov 2011 werd in Utrecht het boek van Theo Salemink en Marcel Poorthuis ten doop gehouden, Van Harem tot Fitna. Beeldvorming over de Islam in Nederland. 20 jaar geleden schreef ik ook zoiets: De Islam bekeken door koloniale Nederlanders. Nu gaat het dus over Nederlanders in eigen land. Poorthuis en Salemink schreven er ruim 700 bladzijden over. In Utrecht was het een volle Boothzaal met ruim 100 belangstellenden en een stevig aantal van vijf lezingen over van alles en nog wat. Veel Wilders natuurlijk. Co-auteur Salemink zelf beklemtoonde dat in 2007 Wilders een radikalisering inluidde in een interview met De Volkskrant. Daarin werd de Koran het Mein Kampf van de fascistische ideologie van de Islam genoemd.
Wilders poneert de theorie van de drie oerbronnen: Jodendom, Christendom én Verlichting als de drie bronnen van de westerse cultuur en de islam hoort daar dan dus niet bij. Niet alleen de 'radikale' Islam is gevaarlijk voor Wilders. Alles wordt over één kam geschoren, want de gematigde of aangepaste Islam is de echte Islam niet. In harmonie dus met extreme leiders als Bin Laden en (andere ) Wahhabieten wordt 'de islam' als de grote vijand gezien.

Bijzonder is hier ook het apocalyptische aspect: na in 734 (Poitiers) en 1492 (verdreven uit Spanje) verslagen te zijn en na in 1683 voor de poorten van Wenen te zijn verdreven probeert de islam nu in een 'eindstrijd' toch nog Europa te overwinnen. En de baarmoeders van de moslim-vrouwen in Europa zijn hierbij belangrijke wapens (naar de wat hogere geboortes bij de moslims, tot nu toe).
Er was Erika Meijers die namens/vanuit Groen Links kritische opmerkingen maakte over Groen Links, religie en islam: wel het individu en zijn/haar recht op godsdienstvrijheid wordt erkend, maar niet dat van religies als groepen of systemen: homo's moeten beschermd worden, ritueel slachten dreigt onmogelijk te worden: wat is er dan nog aan de hand met de Joodse wortels van onze cultuur? Zij had een aardige titel: En wat moeten wij nu zonder de barbaren? Daar suggereert ze dat iedere cultuur nu eenmaal tegenstanders nodig heeft, als zondebok. Meijers studeerde theologie en kwam met een aardige leer over orthodoxie: dat betekent lofzang, niet zonder meer fundamentalisme. Zij voerde ook een pleidooi voor een beeldverbod, in deze zin dat wij geen valse beelden van andere groepen in onze maatschappij mogen hebben.
Bernard Reitsma noemt zich zelf identiteitstheoloog, dus iemand die vooral de eigen identiteit van de griep benoemd, beschrijft en verdedigt. Incurbatus in se ipso, kijkt vooral naar zichzelf, stelt die voorop want als je de andere ontmoet wil je vooral eerst weten wie je zelf bent en dan kijk je pas naar de ander. Vreemd, raar en zeer eigenaardig. De oude dialoog is volgens hem gericht op zoeken naar gezamenlijkheid, de nieuwe dialoog gaat uit van eigenheid, Dutch Treat dus, ieder voor zichzelf. Wel een beetje bij elkaar maar zonder commitment of betrokkenheid. Is dat gezellig?
Ja dat is dus zoals Wilders ontwikkelingshulp wil stoppen, de Grieken (en waarschijnlijk ook Italianen, Portugezen en anderen) uit de EU wil gooien, eigen volk eerst en alleen. God verhoede dat het daar op uit draait.

Van Harem tot Fitna loopt van 1848 tot 2010, in periodes met heel veel aandacht voor de laatste decennia. Er zit geen duidelijke progressie in. We gaan in de geschiedenis niet van goed naar slecht (geen Eindstrijd), maar er is ook geen hoop op een mooi slot aan de dialoog. Marcel Poorthuis heeft zelfs voor zijn mondelinge presentatie een wat somber perspectief: zien we het einde van de dialoog? Het perspectief van de Clash of Civilizations werd opzij gezet maar een echte  Harmonia Mundi . Dat één van de grote religies eindwinnaar wordt is al helemaal buiten spel. Naast de oude religies zijn er moderne ideologieën, nieuwe bedenksels, zoals de religies ook menselijke bedachtsels zijn geweest en nog steeds onderhouden worden. We houden ons maar bij Koran 5:48 Als God het gewild had, zou hij jullie tot één gemeenschap hebben gemaakt. Maar hij heeft jullie van alles gegeven om jullie op de proef te stellen. Wedijvert dus in goede daden.

Tussen orthodoxie en atheïsme: Wil van den Bercken als verkenner van Rusland

Donderdag 10 nov 2011 hield Wil van den Bercken in Nijmegen zijn afscheid als Hoogleraar Russische Kerkgeschiedenis. Het was een druk bezochte bijeenkomst. Nuchtere Wil zei eerlijk dat hij in de bijna 20 jaar dat hij in Nijmegen doceerde nog nooit zoveel studenten had gehad! Eerste deel was gewijd aan een discussie van de romans van Dostojewski. Na Shakespear (en wellicht Goethe) is Dostojewski de meest becommentarieerde literator. Alleen de laatste 10 jaar verschenen er al 11 boeken over Religie bij Dostojevski. Kenmerken van Dostojevski's vertolking van religieuze thema's in de literatuur is dat hij geen clichés gebruikt, geen traditioneel religieus taalgebruik, geen karikatuur. Er zijn nauwelijks dialogen, zodat er geen stereotypen komen van de gelovige in contrast met de ongelovige. Dostojevski doceert niet, hij provoceert. Het gaat nooit over de dogmatiek van de kerk, eigenlijk is die kerk helemaal afwezig. In zijn journalistieke werk is Dostojevski een uitgesproken Slavofiel die ontzettend kan afgeven op Duitsers, zigeuners, joden, maar in zijn literaire werk is dat veel minder (ook al schijnen een aantal vertalingen de aanvallen of cynische opmerkingen over de Duitsers wel verzacht te hebben. Grote thema's van de vijf grote romans (Misdaad en straf; De idioot; Demonen, De jongeling; De broers Karamzov) zijn God- misdaad en vrouwen.

Willem Wetsteijn (UvA) had als grote boodschap, dat we niet naar de levensloop van Dostojevski moeten kijken, maar alleen zijn literatuur analyseren. Dat blijkt geen panacee te zijn. Nel Gillaert uit Gent vertelde over zeer uiteenlopende opvattingen: sommigen zien Dostojevski als een diepgelovige die schrijft tegen de atheïsten. Hij weet dat de kerk niet bestand is tegen de atheisten van de 19e eeuw. D. is zelf een natuurman, een soort deïstische pantheïst die wederzijdse verantwoordelijkheid en actieve liefde preekt. Dus een soort ietsisme met een sterk morele inslag. Daartegnover kregen we een fantastisch betoog van Ton Lathouwers (emeritus Leuven), die overal Zen in kan zien (vanuit een diepgaande omgang met Han Fortmann, diens Ziende de Onzienlijke en de Kyoto School. Het verhaal van de icoon met de Moeder Gods die na het laatste oordeel naar de hele afdaalt om de zielen te redden zou een Boeddhistisch verhaal zijn. De Moeder Gods kan niet verdragen dat er zielen/mensen in eeuwige verdrukking zitten. Hierboven staat Lathouwers rechts naast een jongere en veel meer nuchtere opv olger in Leuven. Deze laatste, Pieter Boulogne, studeerde recepties van Dostojevski en sprak over de polyphonie in D: zoveel verschillende karakters worden weergegeven en de lezer identificeert zich gemakkelijk met een er van en ziet dan ook daarin de echte Dostojevski, maar dat is dus helemaal niet bewezen. Boulogne moet niets hebben van mystificerend gebazel over een Russische ziel, het Russische religieuze supeririteitsgevoel. D is wel een groot auteur, leefde ook lang buiten Rusland. In 1882 werd hij in Duitsland vertaald, waar hij in de lijn werd gezet van de naturalisten met hun aandacht voor de zwakkere in de maatschappij.

Om de 'echte' Dostojevski te leren kennen moeten we wellicht naar de ego-documenten gaan, dagboeken en brieven van D. Waarin D. dus zijn eigen visie op de figuren neerzet. Maar ook dan blijft het onzeker: D. zet nu eenmaal een aantal figuren neer en met niet één van hen heeft hij zich wellicht helemaal geïdentificeerd. Wil van den Bercken gaf nog een slotoratie over Rusland and religie, vooral dus hoe de religie in de moderne staat weer veel gebruikt en dus ook misbruikt wordt. Met prachtige beelden van herbouwde kerken. Vooral de kerken op boten zijn komisch om te zien. Hoe de laatste tsarenfamilie heilig is verklaard en er een hechte band is gegroeid tussen de nieuwe machthebbers en traditionele orthodoxie, met weinig godsdienstvrijheid voor dissidenten en ook voor andere christelijke kerken. Juist godsdienst als islam en boeddhisme hebben meer vrijheid in het nieuwe Rusland!

Kader Abdolah terugvinden in de 'echte' Koran

Hierbij voeg ik een concordantie van de sura-nummers van Kader Abdolah met die van de gewone Koran-uitgaven. Omdat Kader Abdolah de reconstructie van de volgorde in tijd heeft genomen als basis voor zijn verkorte weergave van de Koran, is hij moeilijk terug te vinden in de gewone Koran-uitgaven. Die volgen namelijk de profeet zelf of een commissie die kort na zijn dood de volgorde vaststelde naar de langste (no 2) en dan aflopend naar de kortste, van 110-114. De concordantie is terug te vinden via W. Montgomery Watt, Bell's Introduction to the Qur’an (Edinburgh University Press, 1970:206-213; of via de titels in de officiele Egyptische uitgave van 1924). Het is soms toch even zoeken geweest en ik ben er dan ook niet absoluut zeker van dat er geen enkel foutje in zit! Eerst gedrukt is hier is de uitgave van Abdolah en na is =teken de gewone Koranuitgave. Voor foutjes en reacties graag bericht naar: Karel@steenbrink.nu, 28 oktober 2011. 1=96; 2=68; 3=73; 4=74; 5=1; 6=85; 7=111; 8=81; 9=86; 10=87. 11=92; 12=89; 13=93; 14=94; 15=103; 16=100; 17=108; 18=102; 19=107 20=109. 21=105; 22=113; 23=114; 24=112; 25=53; 26=80; 27=97; 28=91; 29=95; 30=106. 31=101; 32=75; 33=104; 34=77; 35=50; 36=90; 37=54; 38=38; 39=7; 40=72.

41=36; 42=25; 43=35; 44=19; 45=20; 46=56; 47=26; 48=27; 49=28; 50=17; 51=10; 52=11; 53=12; 54=15; 55=6; 56=37; 57=31; 58=34; 59=39; 60=40. 61=41; 62=42; 63=43; 64=44; 65=45; 66=46; 67=51; 68=88; 69=18; 70=16. 71=71; 72=14; 73=21; 74=23; 75=32; 76=52; 77=67; 78=69; 79=70; 80=78.

81=79; 82=82; 83=84; 84=30; 85=29; 86=83; 87=2; 88=8; 89=3; 90=33; 91=60; 92=4; 93=65; 94=24; 95=58; 96=66; 97=99; 98=57; 99=47; 100=13. 101=55; 102=76; 103=98; 104=59; 105=22; 106=63; 107=49; 108=64; 109=61; 110=62 111=48; 112=5; 113=9; 114=110; 115 is bedacht door Abdolah zelf.

Franciscus voor het karretje van de dialoog?

Onde de titel Franciscus en de Sultan hield de Boomkerk in Amsterdam (officieel: Franciscuskerk!) een middag ter gelegenheid van de viering van het 100-jarig bestaan van de kerk. In 1911 werd het kolossale gebouw neergezet in een grote en drukke nieuwbouwwijk van Amsterdam-West, de Baarsjes. Nu staat de kerk grotendeels in een moslimwijk. We begonnen met het Zonnelied van Franciscus, gezongen door drie mannen, op een nieuwe melodie van Willem Marie Speelman.

Prachtige tekst, maar het lied is wat lang en ik heb er eigenlijk nooit een spannende of swingende melodie bij gehoord. Zelfs die van Huibers valt tegen. De nieuwe van Speelman was OK, maar zeker niet meer dan dat. De tekst blijft soms wel hangen, melodie niet: U eeuwige, die ver weg zijt en ongezien, niemand is bij machte U te noemen. Grotendeels natuurmystiek, ontzag voor de krachten, zon, maan, dood. Geen opgeblazen Jezusgevoel en zelfs geen onbesuisd verlangen naar eeuwig leven: gewoon ook gezegend om onze zuster de dood van het lichaam. Een heel bijzondere gast was Drs. Ekrem Karadeniz, legerimam, die ook met een missie in Bosniè is geweest. Hij moest daar de contacten met de moslims leggen, maar ook met de katholieken. Hij liet een bijzonder afbeelding zien in een katholieke kerk )in een plaats die ik nu even kwijt ben', gebouwd onder beheer van de sultan van Istanbul in 1854, met de moslim/architect ook erbij, als bewijs van de tolerantie van het Ottomaanse Rijk. Ze moesten natuurlijk wel in dat deel van het oude Yugoslavia, maar het gebeurde dan toch!

Een andere bijzondere gast was het verliefde paar Eva/Mehmet, die er met de ouders van Mehmet waren. Zij gaan binnenkort trouwen en zagen helemaal geen probleem in de verschillen tussen de religies. Eva legt hier uit dat God vroeger al meerder bijzondere mensen had gestuurd om zijn waarheid aan de wereld te laten zien± Abraham, Mozes, Jezus. En daarna had Mohammed in dezelfde stijl het nog eens opnieuw nagedaan± geen conflict of verandering, maar in dezelfde lijn. Dus waarom spreken over ´gemengd´. Toekomstige schoonmoeder en /vader zaten er glunderend bij.

Koran naast Bijbel in de Janskerk: na vijf zondagen

Afgelopen vijf zondagen hebben we in de Janskerk uit de Koran gelezen. Soms zelfs alleen een Korantekst, meestal in combinatie met bijbelteksten. De eerste drie zondagen waren het verhalen over Adam, Abraham, Mozes die niet in de joodse bijbel voorkomen. Nieuw materiaal dus over de oude aartsvaders. De 4e zondag was het een versie van het verhaal over de wonderbaarlijke broodvermenigvuldiging. De laatste zondag over Gods tekenen in de natuur.
Ik kreeg overwegend positieve reacties: verrast dat er zoveel overeenkomst is tussen bijbel en koran, gelukkig ook met de spiritualiteit van het belangrijkste islamitische geschrift. Alleen van twee dominees-toehoorders kreeg ik na de 4e zondag te horen, dat ze vonden dat de koran eigenlijk weinig toevoegde aan het bijbelverhaal. Typisch was dat een van hen daarvoor zei, dat het nu juist was opgevallen dat Marcus zo negatief is over de mensen die toch nog lastig bleven doen en ongelovig waren na zo'n kanjer van een wonder. En dat was nu juist heel stevig aangedikt in de korantekst en van daaruit hadden we de evangelietekst wat langer genomen dan hij gewoonlijk in de liturgie klinkt. Dus toch vanuit de koran een nieuwe visie op het verhaal. Maar toch kan ik die negatieve mening wel billijken: je hoeft je niet overal mee te bemoeien, je mag de islam irrelevant vinden, je hoeft er geen mening over te hebben. Je hoeft niet overal een mening over te hebben.

Hieronder nog een afbeelding die ik vorige keer, bij blog en liturgie samenvatting, vergeten ben: Abraham in de vuuroven. Een verhaal dat verteld dat Abraham door koning Nimrod vervolgd wordt omdat hij slechts één onzichtbare Godheid eert en de koning niet als God erkend. Niet in Bijbel, wel in Talmoed en Koran.


Mijn persoonlijke reden om dit experiment (3 jaar geleden ook eenmalig gedaan) te willen herhalen is het feit dat de islam de laatste twee jaar in de PKN-kerk sterk negatief in het beeld komt. Er wordt als een soort mantra steeds herhaald dat de kerk een onopgeefbare verbondenheid met Israël heeft. Dat lijkt iets op wat er in een familie is: broers, zussen, ouders: die band blijft ook als er knetterende ruzie is, die kun je niet ontkennen.
Maar hoe zit het tussen christenen en Tibet? Christenen en Papua? En dan die familieband met moslims? Abraham stuurde Hagar en Ismaël weg, maar kreeg er later volgens het Talmoed-verhaal toch benauwde gedachten over, wilde eens gaan kijken. 'Je mag je kameel niet' zei jaloerse Sarah, die een rivale niet zag zitten.
Na eeuwenlang wegzetten van Israël is sinds 1945 de Protestantse Kerk (en andere christelijke kerken) omgedraaid ten opzichte van israel. Dat is het resultaat van de sjoah. Het zou mooi zijn als ruim vijftig jaar later nu de kans gegrepen wordt om de islam niet weg te zetten als een ´absoluut andere religie, ontkenning van het wezen van het christendom´ (zoals een concepttekst voor de KPN-synode wil), maar dat we realistisch naar de islam als een nauw verwante zuster-religie kijken. Mogen we ook wel mee kibbelen, maar niet uitsluiten.



We namen afscheid van Remonstrantse studentenpastor Heine Siebrand. Hij had een heel mooie keten van filosofische gedachten, aforismen en anecdoten die oproepen tot zelfstandig denken en creatief lezen van de traditie. Zijn verhaal over 9/11: hij had een bezoek gebracht aan de schoonvader van Simon Vestdijk, toen al 100 jaar oud. Hij wilde een bloemetjes kopen. De vrouw in de winkel zei dat er iets verschrikkelijks was gebeurd. 'En wilt u nou nog wel een bloemetje kopen?' Toch maar gedaan dus.