Iconen schilderen

Voordat ik afgelopen week naar Birmingham ging (daarover een verhaal op de Engelstalige blog, relindonesia.blospot.com) heb ik afgelopen maandag mijn eerste cursusmorgen iconenschilderen gekregen. Docent is Ineke Meijer. Zij was ook student bij de KTU toen ik daar nog wereldchristendom en Islam doceerde.
Zij heeft een strak regime wat overigens in alle boeken en verhalen over iconen  voorkomt. Meteen begonnen wij (na inleidingsgebed, er hangt een religieuze stilte in de ruimte) met de keuze van de heilige die wij zouden schilderen de komende tien weken. Het centrum van een iconenwand bestaat zeker uit Jezus, links van hem Maria en rechts Johannes de Doper. Zij liet me ook een koptische icoon van Michael zien. Die is gemakkelijker, dus die heb ik maar gekozen.

Zij gaf me ook een 'werktekening'. Die moet je aan de onderkant met rode verstof bestrijken, dan overtrekken op de houtplaat (die kant en klaar gegeven werd) en dan de lijnen oververven met een lichte verf (mengsel van de eigeel/wijn met poederstof. De rok en het blauw van de vleugels heb ik ook ingeverfd en naa ruim twee uur kwam er dus het volgende uit.

Hier ga ik de komende 9 weken dus nog verder aan werken. De anderen in de cursus hadden soms al een of twee jaar gewerkt. Een had zijn eigen plaat klaargemaakt: mooi uitgediept, zodat de rand er natuurlijker bijkomt.  Je bent heel intensief met zo'n afbeelding bezig.
Ik zocht thuis wat meer op en vond nogal wat mensen die ook actief zijn met iconenschilderen. Er blijkt toch wel een groep van duizenden in Nederland te zijn die er wat aan heeft gedaan. Onze cursus had 8 leden. Ineke Meijer geeft er twee van drie maanden in Bunnik, in een ruime zaal van de  pastorie. Mannen en vrouwen ongeveer gelijk in aantal. De vrouw van Gerard van 't Spijker doet het ook. Wilna Wierenga, en ongetwijfeld heel wat anderen.
Het zijn vrijwel allemaal oude heiligen (naast Jezus, Maria en Engelen, enkele Oud-Testamentische figuren). Ik kwam een moderne heilige tegen: Damiaan de Veuster, gesxchilderd door August van Dick.

Hij ziet er een beetje stug, stuurs. De andere heiligen kijken je rechtstreeks aan, of als het in profiel gaat, dan toch twee ogen zichtbaar. Hier dus maar één oog.
Maar ik ga eerst oefenen op een engelen-neus.

Platform INS debatteert over positie Gülen in de Turkse ontwikkelingen

15 September (ook 'de Dag van de Democratie') opende Platform INS zijn nieuwe hoofdvestiging in het SamSam-gebouw vlak bij de moderne setting van het Amsterdams Slotervaartstation. Temidden van allemaal nieuwbouw die ook zo in Ankara, Montreal of Johannesburg had kunnen liggen. Het zit nu zonder duidelijke aanwijziging buiten in een nieuw, nog wat leeg kantorenverzamelgebouw, waar ze een 100 m2 hebben: een zaal van 6 bij 10, waar een 40 mensen comfortabel konden zitten op kleine stoelen en drie kantoorruimtes.
Het was natuurlijk geen echt feest, twee maanden na de mislukte coup in Turkije met intussen 100.000 mensen, vooral Gülen activisten ontslagen, waar een kwart ook in de gevangenis, met grote conflicten in de Turkse maatschappij zelf. Ik hoorde het verhaal van twee meisjes, die min dezelfde straat wonen, bij elkaar op de lagere school, toen Cosmicus College in Rotterdam. Nu gingen ze naar de 5e klas, maar de een moest van de school af omdat vader wel privé in Nederland werkt, maar vaak ook opdrachten doet in Turkije waar de regering bij betrokken is. Zo'n vriendschap van kinderen verbroken en een meisje van 16 op weg ner weg naar een nieuwe school in Rotterdam, waar ze dan volgend jaar aan een eindexamen VWO moet beginnen.

De verdeling tussen Rotterdam en Amsterdam werd mij nog niet helemaal duidelijk. Shanti Tuinstra (die ik het eerst zag bij een INS-bijeenkomst in Den Haag), trad op als gastvrouw in Amsterdam. Niet van Turkse maar van Nederlands-hindoestaanse achtergrond, geen hoofddoek, een ander gezicht. Om te beginnen interviewde zij de directrice van INS Rotterdam, Saniye Calkin (hier rechts), die ook de belangrijkste woordvoerder was bij de persconferentie van 29 Juli in Den Haag, Des Indes. Sindsdien heeft zij vrijwel dagelijks mensen van de pers te woord gestaan.

'Nooit elders heb ik een organisatie gezien die conferenties over zichzelf organiseert, maar dan liefst anderen aan het woord laat'. Was een van de observaties van Martin van Bruinessen (2e die door Shanti Tuinstra werd geïnterviewd).
Hij begon met het probleem om de Gülen-beweging te beschrijven. Er zijn veel verschillende gezichten. Als eerste noemde hij 1980 toen de Koerdische Nurcu-mensen sterk tegen de nieuwe grondwet van de militairen an de coup waren, maar Gülen er juist vóór was: hij zag die toen als de rechtse, conservatieve vleugel van de Nurcu-bewegingen Een tweede gezicht kwam in de period kort na 1990 toen de regering acties wilde gaan ondernemen in de ex-communistische landen die vroeger tot het Ottomaanse Rijk hadden behoort. Met sterke steun van de regering Özal werden er toen Turkse scholen opgericht, van Albanië tot Kazakhstan en Uzbekistan. Meer recent zag Bruinessen Gülen scholen in Zuidoost en Oost-Azië, vooral Indonesië, maar topt in Birma: Engelstalige kwaliteitscholen voor de subtop van die landen. 'Hoe langer je je met de Gülenbeweging bezig houdt, hoe ondoorzichtiger ze wordt'. Zeker met zulke diverse activiteiten.

Enige tijd geleden was Van Bruinessen echt oververmoeid. Nu nog met wallen onder de ogen, maar wel met dezelfde felle ogen en energie als de oude Snouck!
Van Bruinessen zag de verschillen tussen Gülen en Erdogan niet als gemakkelijk te definiëren zakelijke of ideologische onderscheidingen maar als gekleurd door mythische voorstellingen. De een is voor de aanhangers een Messias, absolute leider, de andere daarentegen een Antichrist, een dajjal. Er kan uiteindelijk maar één door God gezondene zijn. Het lijkt wel een soort apokalyptiek. Zes jaar geleden had een zeer goed in Turkse toestanden ingevoerde vriend hem al voorspeld dat het tot een groot conflict tussen AKP en Gülen zou moeten komen.
AKP regelt de religie via Diyanet-moskeeën, terwijl Gülen vai de scholen en HOGIAF een prominente positie in de maatschappij heeft verworven.
Van Bruinessen prees de sterke eigenschap van geweldloosheid bij de Gülen-mensen. Ze kunnen wel heel slim allerlei elementen van morele druk hanteren, maar gebruiken nooit geweld tegen dissidenten, ook niet als die zich uit de beweging willen terugtrekken. Een zwak punt is wel geweest dat zij de dialoog en contacten met niet-moslims sterk op de agenda plaatsen, maar zwak zijn geweest in hun dialoog met andere moslims.
Tijl Sunier merkte naar aanleiding hiervan op dat grote organisaties als Milli Görüs ook niet erg transparant en doorzichtig zijn. Dat hebben we ook gezien bij de ontwikkeling rond de Westermoskee in Amsterdam: de Duitse leden van MG waren vaak heel wat anders dan Haji Karacer. Ik bedacht dat er ook van grote Indonesische bewegingen als Nahdlatul Ulama en Muhammadiyah heel veel portretten te geven zijn: de mystici van Yogyakarta tegenover de politici van Jakarta, die dan in de wijken wel weer heel veel concreet goed werk doen met cursussen voor auto-monteur of naaister, waar onze bedienden in Jakarta indertijd cursussen volgden.

Jan Pronk was de tweede spreker (ook al liep ook zijn presentatie formeel via een interview). Hij vermeldde hoe hij door mehmet Cerit van Cosmicus gevraagd was om 'slaspend lid' te zijn van de raad van Advies en dat met graagte had gedaan. Hij richtte zich fel tegen minister Edith Schippers die kortgeleden voor het handhaven van 'Nederlandse superieure waarden' had gepleit. Er zijn geen Nederlandse waarden: wij staan voor handhaving van de Universele Rechten van de Mensen, het charter, de grondwet, van de VN. De Nederlandse politiek heeft de kwaliteit en de inbreng van de Cosmicus-scholen altijd zeer gewaardeerd en dat zou duidelijk gezegd mogen worden. Hij hoopte dat de nadruk op integratie eens uit het Gülen-debat zou moeten verdwijnen. Het gaat juist om diversiteit die we hard nodig hebben. Stoere woorden als 'rot op' hebben we niet nodig: die suggereren dat je rotzooi mag uit halen in je eigen land.
De Turkije-deal was schunnig want Europa werd monddood genmaakt en mocht niet meer spreken over mensenrechten in Turkije. En dat visumvrij dat had Europa moeten zien als een geschenk voor de Turkse bevolking niet voor de regering en dat visumvrij had er rustig mogen komen.
Voorlopig zou in ieder geval deëscalatie een belangrijk ideaal moeten zijn. Een de gang naar de rechter was misschien toch niet zo verstandig. Wel moet de politie betrokken worden bij serieuze bedreigingen. En die lange arm van Erdogan: zoiets is er ook bij Eritrea, was er bij de Tamils, zelfs bij Zuid-Afrika in de tijd van Apartheid.

Fethullah Gülen en de EU

Het lijkt wat irrealistisch om nu te gaan speculeren over Turkije als lid van de EU. Sinds de coup van 15 juli is er alleen maar verwijdering opgetreden, worden de Gülen-mensen uit hun functies gezet, soms bezit geconfisceerd en zijn velen in de gevangenis beland. Toch maar even een positief perspectief, ook al omdat ik met Gürkan Celik werk aan een bijdrage voor het tijdschrift Filosofie en Praktijk.
Abdulhamit Bilici publiceerde in 2001 over Gülen en de EU een tekst waarin Gülen zich in Kemalistisch perspectief zet:

Ik ben al sinds lang een voorstander van een EU-lidmaatschap. Zelfs als sommige mensen zeiden dat het een 'Christelijke Club' is, heb ik geantwoord: 'Laat diegenen die zelf twijfels hebben aan hun geloof en traditie, maar bezorgd zijn.' Ik zou liever op vriendelijke basis leven met Europa. Als een lidstaat, zou ik mezelf beter kunnen uitleggen en de Europeanen vertrouwd maken met mijn cultuur. Dan, misschien, zouden zij ons beter leren kennen. Maar het lijkt wel alsof een aantal van ons twijfelen aan hun eigen geloof zodat ze zeggen:  'Als we Europeaan worden, moeten we ook Christen worden'.  Ik ben daar nooit bang voor geweest en heb vanaf het begin 'Ja' gezegd tegen Europa. Sinds het uitroepen van onze republiek in 1923 is het voor ons een droom geweest om op dezelfde hoogte te komen als Europa en een Europese standaard te voeren. In een bepaalde zin is deze droom nu bijna werkelijkheid geworden in onze dagen en in mijn visie is ons land op weg naar het lidmaatschap. Veel regeringsleiders - van allerlei verschillende partijen - hebben dit verzoek ondersteund en hebben het verder gebracht tot een zeker punt. Wie weet, zal dit laatste punt afhangen van dit burgerinitiatief (de Hizmetbeweging). Zij zullen het hernemen en deze taak zal voltooid worden. [...]  In mijn ogen verlangt het Turkse volk naar het EU lidmaatschap. Ik hoop dat het werkelijkheid zal worden via onderhandelingen, zo spoedig mogelijk. Ik twijfel er niet aan dat op een bepaald moment de EU ons zal accepteren en dit idee zal dus werkelijkheid en geschiedenis worden, met alle twijfels en roddels eromheen.

Zo als hierboven moet het dus niet: maar Gülen heeft daarnaast wel een stevige droom over een nieuw soort Alexandertijdperk, nieuw Hellenisme rond de Middellandse Zee en diep het Midden-Oosten in. In uitvoerige interviews met de invloedrijke Turkse socioloog Prof. Doğu Ergil heeft Fethullah Gülen de huidige situatie van Turkije vergeleken met die ten tijde van Alexander de Grote en het begin van de Hellenistische periode, toen de Griekse en Aziatische culturen bijeengebracht werden, wat heeft geleid tot een nieuwe synthese.  Zo kan ook het Turkse lidmaatschap tot een nieuwe harmonie van beschavingen leiden, in plaats van een clash of civilisations. Hij gelooft echt in dit project, zoals ook blijkt uit zijn adviezen aan Turkse academici, zakenlui en professionals die de wereld in moeten gaan om daar hun cultuur te brengen en tegelijkertijd elementen van andere culturen terug naar huis moeten brengen om een hybride wereld te scheppen waar niets vreemd of vijandig is.

 

De onmogelijke liefde van Erik Borgman voor het RK Gesammtkunstwerk

Ton van Eijk was voorzitter van de Raad van Kerken in Nederland en docent systematische theologie aan de KTU, nu FKT, Fakulteit Katholieke Theologie in Utrecht (maar administratief van de Tilburgse Universiteit). In 2001 publiceerde hij een 'katholieke ecclesiologie in oecumenisch perspectief'. Teken van aanwezigheid, met enkele christusafbeeldingen op de cover. Kerk dus als Lichaam van Christus? Ik kende Ton als een nuchter en pragmatisch voorzitter van de raad van Kerken, maar was verbijsterd door het boek: allemaal erg spiritueel en zeer katholiek. Echt geschreven als bijna-laatste deel van een theologisch Gesammtkunstwerk. Meer Rijk Gods dan een concrete plaatselijke groep, weinig over de protestante, orthodoxe of vrije Pinksterkerken.

Symbolisch? Ton van Eijk in een lege kerk?

Nu heeft een opvolger, Erik Borgman, een ander boek geschreven, Waar blijft de kerk: gedachten over opbouw in tijden van afbraak dat me daar heel erg aan deed denken. Borgman begint veel concreter met de kerksluitingen die aan de gang zijn, omdat het kerkgebouw zo veel minder wordt gebruikt door steeds minder mensen. Hij beschrijft een impasse in de marktwerking van de katholieke en andere kerken in Nederland, waar al sinds 1970 zo'n teruggang is en maar geen uitweg lijkt te komen, anders de sluiting. Maar dan komt er toch een hele waslijst van zaken die we geweldig missen als we de kerk in de steek laten. Vooral eucharistie tot en met blz. 78-80 een rare passage over geloof in de reële aanwezigheid in het brood. 50-56 gaan over de vier series geheimen van de rozenkrans met lof voor de recent aangemaakte vierde serie. Ik schreef achterin het boek dat ik het op een gegeven moment een 'heimwee-boek' vond, waarin nogal veel welwillend naar achter wordt gekeken. Naar achter kijken deed de vrouw van loth ook.  De biecht staat er nog niet zo in, dat is echt voorbij, ook volgens bisschop Gerard de Korte die er een dissertatie aan wijdde. maar verder wilde Borgman vooral een 'theologisch' boek schrijven, dus over de idealen die er aan een kerk-idee vast zitten. Pauselijke documenten, de persoon van Paus Franciscus komt ook nogal eens langs, maar heel weinig protestante, orthodoxe kerken. Andere religies eigenlijk helemaal niet. Erg in zichzelf gekeerd, incurbatum in se ipsum?

Borgman schrijft in een geanimeerde preekstijl, wil overtuigen van het mooie wat hij zegt. Er staan ook veel lieve, wijze en pakkende passages in. maar als geheel blijft het toch een opening naar terugkeer naar dat Gesammtkunstwerk dat de kerk is. Peter Raedts heeft dat indertijd ook ineens afgewezen. Terecht? In Nederland, in heel West-Europa ligt veel van die Kerk in puin en veel van de inhoud. Maar dan kun je volgens mij beter eerder beginnen als Wil van den Bercken met het Godsgesef, dan Jesus de Christus, de Schrift: daarover heel weinig in dit boek, dat niet bij de kleine kerkgroepen wil beginnen en de veelheid daarvan als feit accepteert, maar over zo'n abstract ideaal als 'de kerk' spreekt. Delen ervan zullen ongetwijfeld prachtig en goed klinken in de Amsterdamse Dominicuskerk. De impasse blijft het hele boek door drukken: dat is dus niet opgelost.

Twee gezichten van de Gülen-beweging?

In zijn boek over de Gülen-beweging schrijft Joshua Hendrick zelfs al over een opzettelijke ambiguïteit: een bedoelde dubbele agenda dus. Achter de schijnbare openheid, moderniteit zou een conservatieve agenda schuilgaan. Janny Groen en Rik Kuiper schreven zat. 20 augustus 2016 in de Volkskrant een bijdrage waarin gesproken werd over twee gezichten: het seculiere, waarin religie zelfs ontkent wordt (in ieder geval geen formeel godsdienstonderwijs op scholen), maar 'binnenskamers zijn ze streng religieus: gaan ze naar een moskee, dragen vrouwen hoofddoeken en wijze ze homosexualiteit af'.
In 'ons' eigen boek over Gülen-inspired Hizmet in Europe.. hebben we ook een eerste deel over de spirituele kracht van de beweging. Maar daar is het genuanceerder: geen nadruk op de kleine geboden van de shari'a, maar gezonde spirituele rijkdom, zoals die in de mystieke sfeer van de Islamitische traditie wordt gekoesterd.

Toch moet er gezocht worden naar redenen waarom het verkeerd ging, sinds 2013 tussen Gülen en Erdogan? Ligt dat alleen aan de verzieking van Erdogan, de corruptie in zijn familie en vriendenkring? Bovenstaande foto's kreeg ik op zoek naar de 'double face' of Fethullen Gülen. Is de bovenste foto een mix van Gülen en Erdogan? Of toch een jeugdfoto van Gülen? Hadden de Gülenisten eerlijker over hun achtergrond moeten zijn?
In 1773 werd de jezuïetenorde door een paus opgeheven, onder pressie van de koningen van Frankrijk, Spanje en Portugal: in Rusland en China bleef de orde echter bestaan om in 1814 te herrijzen. De SJ hadden ook een sterke sociaal-politieke invloed naast een stevige katholieke spiritualiteit en een grote wetenschappelijke belangstelling.

RURU: Ruangrupa in Sonsbeek: het bedachtzame van Conceptual Art

Ruang rupa: is Indonesisch voor 'huis van beeldende kunst'. In 2000 opgericht in Jakarta als een collectief centrum voor jonge kunstenaars, is het succesvol gebleken. De foto van het 15-jarig bestaan toon een 30 artisten. In Sonsbeek kregen zij de kans een nieuwe grote tentoonstellingen te bedenken, met werk van hen en van anderen. Wij gingen er enkele weken geleden naar toe en zagen zeer bedachte kunst, die (bijna) een boodschap voor de moderne wereld wil zijn, maar niet altijd meteen als een heldere zaak overkomt.

Wij kwamen het park binnen aan de oostkant, waar een groot beeld  staat van Luoie Cordero. Het stelt volgens de gids die er bij staat voor de uitleg (en het aanreiken van de kauwgum) een westerse figuur voor die in versneld tempo ouder wordt, zoals de mensen daar allemaal lijden. De linkerhelft van het gezicht is af, de andere kant moet je met een kauwgum verder afmaken, nadat je wel eerst die kauwgum wat hebt gekauwd. Wordt de westerse mens inderdaad sneller en eerder oud? Wij hadden zelf niet echt dat idee. Wat deze kunstenaar uit Manilla ermee wil bedoelen?
Het kolonialisme schijnt willekeurig stukjes van hun westerse cultuur op de originele, oude cultuur geplakt te hebben: dat las ik achteraf nog op het internet.
De prachtige pingpongtafels die hij ook maakt zijn geverfd met de harde lak waarin automobilisten (vooral buschauffeurs in Manilla) hun vervoermiddel opfleuren.

Ja kon ze ook echt als pinpontafel gebruiken.

Eko Prawoto uit Purworejo zette naast de oude villa (een tijdlang van een Indische suikerfabriakent) een nieuwe stadsvilla neer met de titel: Bamburst, in grootse stijl gebouwd van bamboe, in 'harmonie met de natuur' en ook met de gemeenschap. Kolonialisme werd er verder niet bijgehaald. Wel dat bamboe hard is als beton, duurzaam dus (maar in onze ervaring is het na tien jaar  vaak al door de mieren opgegeten: de bamboe santri-huisjes hielden het echt niet heel lang. Wat je met dit gebouw later moet doen werd aan de tijd overgelaten.

Als je me niet als aboriginal kunt laten leven, waarom wil je mij dan toch democratie laten propageren? Het is een tent waarbinnen je aanklachten tegen de behandeling van Australische aboriginals kunt zien. Van Richard Bell uit Brisbane.

Een politiek statement, maar ook mooi om te zien: allemaal gevonden zwemvesten (vaan onbruikbaar, want van inferieure kwaliteit) die in Lesbos zijn gevonden. Van een kunstcollectief uit Berlijn. De ster schijnt te verwijzen naar de lage kwaliteit van de Europese politiek die van dit probleem ook weer niets heeft gemaakt.

Het weer was sterk wisselend. toen we hier kwam regende het. Dit kunstwerk heette een 'schuilkerk', volgens het boekje was het Slaves and tatars: The The Servant Servant of the All-All Forgiving Forgviving. In de boom linksboven zit een soort verrekijker. Er schijnen hier af en toe meditatieve sessies gehouden te worden.

Er was ook een werkplaats waar Indonesiërs hout bewerkten dat in het bos weggehaald werd vanwege uitdunning, weghalen van oude omgevallen bomen, vooral tot tafels en kasten. maar er was ook dit mooie paneel met een koloniale officier die een naga of Indische draak/slang aanvalt en een gedode krijger in een zak meeneemt. de Militaire Willemorde hangt er nog bij. De soldaat op het paard is al helemaal door de naga omgeven: een mythische verbeelding dus van het koloniale mislukken? Er was niemand ter plekke die het ons kon uitleggen en het stond ook niet bij het boekje van de geplande werken. Prachtige tentoonstelling, die meer tijd vergt dan de drie uur die wij er rondliepen.

Orientalis in Nijmegen: een museum van en voor volhouders

Afgelopen weekend hadden wij bezoek van Elga Sarapung, al sinds meer dan 20 jaar in Yogyakarta actief bij de stichting Interfidei voor interreligieuze dialoog en sociale opbouw. Zij is leider van een programma voor godsdienstvrijheid in Indonesië en kwam voor contacten in Den Haag (Mensen met een Missie, BZ) en Brussel. Zij was vergezeld van Alifatul Arifiati van de NGO Women Unlimited uit Ceribon en Ghufron Mabruri uit Jakarta van de NGO Imparsial. Ik haalde ze op van Schiphol, en de eerste dag (zaterdag) was er nog geen duidelijke agenda en we gingen onder meer samen naar de aloude Heilig Land Stichting bij Nijmegen.

 Ghufron, Alif en Elga rond het beeld van een bedelaar in 'Nazareth'/Nijmegen

Rond 1910 opgericht door  katholieke geestelijken, een kunstenaar, architect, lange tijd vesting van de Paters Montfortanen, was het een mengeling van bedevaartplaats, emotioneel informatiecentrum over Palestina-Israel, vroeger en nu. Er is steeds aan gebouwd, veranderd, strategie herzien. De meer 'vrome delen' als de begraafplaats, de Cenakelkerk, de tuin van Gethsemane met slapende apostelen en Jezus in gebed, Calvarieberg, dat alles valt nu buiten de rondleiding. Centraal staat de historische lijn van Joden, Christendom en Islam in historische en moderne ontwikkeling naast elkaar. Het grote gebouw over de drie schriften is een sort reconstructie van de oude Joodse tempel. Nazareth is nagebouwd als Joods stadje, waar Maria dan bezoek krijgt van Gabriel. De synagoge is er.
Er is een Arabisch dorp aan het meer van Galilea, met een soort moskee (dorpsmoskee uit Jordanië werd nagebouwd). De inscriptie in het Arabisch is wat knullig en met foutjes (verwisseling van de twee woorden, de letter -t- uiterst rechts hoort achter of dus links van het woord arabiyyah te staan), maar een goede poging.

Er was een prachtig spektakel om 13.00: in de romeins-christelijke stad (Jeruzalem) een optreden van een romeisne legereenheid, uit de periode rond 400. Ruim 200 bezoekers keken naar deze leuke show waarin vooral veel met de schilden werd gedaan.

Vanuit de rijke geschiedenis van Palestina-Israel wordt er veel informatie gegeven. Soms in de stijl van dat andere historische museum, Archeon, dan weer meer naar de inhoud van de drie basis-religies toe. Er is zoveelo te zien, dat de drie uur die wij hadden uitgetrokken echt niet voldoende was om ook maar alles even te kunnen zien. Er zit veel vroeg 20e eeuwse bijbels archeologische kennis in. Zo viel mij bijvoorbeeld deze schildering op van het laatste avondmaal. Jezus zit natuurlijk niet als bij leonardo da Vinci aan een tafel met de apostelen. Ligt ook niet aan op Reomeinse wijze, maar is meer Arabier, zit dus met de apostelen op de grond.

De unstenaar die veel van de schilderingen en beelden heeft gemaakt heeft ook een tijd in Jordanië gewoond en dat is ook wel echt de achtergrond van wat je hier te zien krijgt.
Er zijn ook een aantal neventhema's. Aardige ideeën die zijn blijven hangen. Eén ervan is de kleine wandeling langs een aantal Nobelprijswinnars voor de Vredesprijs. Hier zagen wij de Nederlander Tobias Asser, rechtsgeleerde die de theoretische basis legde voor het Haagse Internationale Hof van Arbitrage (prijs in 1911) en Jasser Arafat in één rij. Even verder was ook wel weer Shimon Peres  (samen in 1994) te zien. We moeten nog maar weer eens terug om het rustiger te zien, al begreep ik dat de financiën nog steeds lastig zijn daar.