Hannibal in Port el-Kantaoui

Van 1-8 Februari 2014 waren Paule en ik met een groep van 27 reizigers in Tunesië. De reis was door TUI georganiseerd, een koepel-organisatie. Wij hadden via KRAS geboekt. Mooi hotels, goede chauffeur, uitstekende reisleidsters, Anissa, met een Tunesische vader, Nederlandse moeder tweetalig opgevoed. Goede bus, meestal goed weer. Een mooie zonnekuur dus in het midden van een milde winter.

Hierboven eerst onze gids, Annissa. Zij legt in het museum in Tunis een mozïek met Neptunus en de vier jaargetijden uit. Daaronder de chauffeur Ben Ali ('niet de ex-president'), met Paule Maas, bij de ingang van het mooie hotel La Kasbah in Kairouan.

De eerste dag brachten wij al meteen een bezoek aan de medina of oude stad van Soussa. Mooie lekker drukke oude ommurde stad. Met levendige handel, aflopend naar de kust.
Daarna naar ons hotel in Port el-Kantaoui, een groot hotel, zo'n 15 jaar oud, goed onderhouden, groot en dicht bij de haven met zijn vele luxe jachten, moderne winkels. Er liggen wel zo'n 20 grote hotels rond deze jachthaven, waar ook een grote golfbaan is. Er is een pretpark, Parc Hannibal.
Ik zag er dat het Arabisch de naam als Hanni Ba'al wordt geschreven en dat blijkt Gundesteling van Ba'al te betekenen. Hannibal wordt er op een olifant uitgebeeld, maar ook als een jonge piraat met de consort van Ba'al, Vrouwe Tanit op zijn gordel.

Voor 10 dinar kon je je bij de olifant van Hannibal laten fotograferen. Onderste foto hierboven is in het museunpark van Carthago: Tanit, de moedergodin, vrouwelijke partner van Ba'al. En in het  midden tussen al die schreeuwerige pretpark-instrumenten de piraat Hannibal, die we verder helemaal niet gezien hebben in Tunesië. Eigenlijk heeft het land maar een echte held, Habib Bourguiba, de eerste president, van wie we nauwelijks een beeld gezien hebben (bij de haven van Carthago, op een paard, een nette gezette Frans uitziende heer, raar op zo'n ruiterstandbeeld), geen enkele foto.
Het Parc Hannibal had ook nog wuasi Romeinse restaurants en winkeltjes, alsof je bij een tempel of forum zat. Het islamitisch van de maatschappij is beperkt tot de moskeeën en koranscholen, die ook al niet zo prominent aanwezig zijn.

Oecumenelezing 2014

17 Januari werd in de Utrechtse Geertekerk de jaarlijkse oecumenelezing gehouden. Het is al zo'n 10-15 jaar voor mij de bekendste activiteit waar een groter publiek op af kan komen. De Raad van Kerken vergadert maandelijks oftwee-maandelijks in de Bergkerk in Amersfoort, maar dan zijn er een 30-tal mensen bijeen. Er worden verklaringen voorbereid die uiteindelijk worden goedgekeurd. Afgelopen jaar was dat een waterverklaring, over recht op schoon water voor iedereen, een ecologisch thema dus. Er was een herdenking van 150 jaar slavernij en belangrijk thema was ook de steun aan vluchtelingen en asielzoekers in eigen land en in het Midden Oosten, vanwege de vreselijke impasse bij de burgeroorlog in Syrië. Voorzitter van de Raad, Henk van Hout sprak over deze thema, na een plechtige start, waarbij hij een gebaar maakte dat het midden hield tussen smeekbede en zegen, De armen wijd uit, je wereld groter  tot bij de Eeuwige die ons moge vasthouden.

Het was wat donker, ik had een klein toestel bij me, waarmee je in zo'n condsitie geen goede foto's kunt maken, maar het mag toch een impressie geven.
Henk van Hout benadrukte dat er een kerk bijgekomen is: de orthodoxe bisschoppenconferentie van de Benelux (dat zijn dus de kerken die Nicea hebben geaccepteerd, onder  Patriarch van Konstantinopel/Istanbul, van Moskou, Belgrado e.d.).

Er was volle bak, 200-250 mensen, 90% mannen en nogal wat zoals ik, die tijd hebben, pensianado leven.
Klaas van der Kamp gaf een thema voor komend jaar aan: pelgrimage.
Het thema van de middag was dat er meer is dan sekularisatie. 'Sekularisatie heeft niet het laatste woord'. Daarvoor was Prof. Herman Paul uitgenodigd, die namens IZB/GZB bij de VU bijzonder hoogleraar is, maar in Leiden aan zijn hoofdthema werkt: filosofie van de geschiedenis. Hij preekt een soort post-moderne visie op geschiedenis. Hegel en de zijnen preekten een alsmoor vooruit denderende visie op geschiedenis, waarbij er steeds een nieuw tijdperk komt en dan kunnen we niet meer terug naar vroeger, naar het vorige Zijn grote held is Augustinus, die zijn De civitate Dei schreef om troost te geven na de val van Rome in 410: die tragedie is niet het einde van de klassieke wereld en van het christendom.
Hij las een gedicht voor over 'Het Kind' van Muus Jacobse: ieder kind begint weer opnieuw en is een protest tegen het periode-denken en tegen doemdenken. Hij is een jonge vader, maar bij de grootouders kwam dit ook wel aan.

Er waren twee co-referaten. Eerst kwam de absolute tegenhanger van de brave goede gelovige Herman Paul, dat was Rabbijn Tamarah Benima die juist de sekularisatie als iets heel posifiets, als bevrijdend van teveel religie van bovenaf beschouwde. Het messianisme blijft, maar we moeten vooral zelf blijven experimenteren, zelfs met drugs (waar ze verbazingwekkend over sprak, alsof dat ook bevrijdend kan zijn, nieuwe ervaringen geven) en de sekuliere technologie: fantastisch. Ik noteerde 'min of meer een optimistisch-humanistisch verhaal.

Dan was er Dr. Kursat Bal, die zijn broer Rashid Bal (voorzitter van de moslimkoepel CMO) moest vervangen. Kursat Bal is natuurwetenschapper, gepromoveerd. Hij vond sekularisatie nu niet het grootste probleem: voor moslims zijn radikalisering en oorlog belangrijker en die zorgen ervoor dat er zelfs niet over sekularisatie wordt nagedacht. In de natuurwetenschap besef je dat niets stil staat, dus moet er dan toch wel een begin en einde zijn, kijk dus naar de tekenen Gods. De gelovigen kijken eigenlijk teveel naar hun heilige boeken, niet voldoende naar de natuur.Sekularisatie kun je daarbij beschouwen als een zuivering: dat menselijke gedachten altijd feilbaar zijn, niet goddelijk.

Houdbaarheid

Wij zijn een reis naar Tunesië aan het voorbereiden en in dat verband lees ik over en van Augustinus, de grootste Tunesiër ooit, vind ik zelf nu. In het kader van het opfrissen van Latijn las ik zo maar ergens in het Enchiridion een mooi stukje over de vraag wat er na onze dood met ons lichaam gebeurt en vooral, hoe dat bij de verrijzenis, opstanding uit de dood weer zal terugkeren. Na de dood wat dat een lijk, vergaat, wordt in andere organisen opgenomen, wellicht omgespit, in een appelboom omgezet in fruit, en ga zo maar door. Worden nu al die delen toch weer in het oorspronkelijke lichaam opgenomen? Nee, zegt Augustinus: bij de opstanding komen ze er wel weer in terug, maar niet precies.
Voor liefhebbers van het Latijn even de tekst: Ipsa igitur terrena materies quae discedente anima fit cadaver, non ita resurrectione reparabitur ut ea quae dilabuntur et in alias atque alias aliarum rerum species formasque vertuntur, quamvis ad corpus redeant unde dilapsa sunt, as easdem quoque  corporis partes ubi fuerunt redire necesse est.
Tweemaal alias staat echt in mijn tekst, maar het is verder toch goed te begrijpen. Bij erkenning van de grootsheid van Augustinus moeten wij toch erkennen dat zijn scheiding van lichaam en ziel niet houdbaar is, hoe mooi het ook zou zijn. Daarmee valt dus zijn hele leer, bijna vanaf de erfzonde tot aan de opstanding uit de dood.

Nu even naar zijn collega-bisschop, Wim Eijk.  Die heeft onlangs een van zijn weinige interviews gegeven aan het Reformatorisch Dagblad en zegt daarin dat de besluiten van het Concilie van Trente blijven staan, ook die van de vervloeking van leer én persoon van Maarten Luther. Want er staat immers: 'Wie dit... zegt,  anathema sit', Ja, en die leer van Trente over de transsubstantiatie, die werd door Luther ontkent..
In 1962 zei mijn brave Pater Anselmus Kockelmans, filosoof en docent: die natuurfilosofie van de Middeleeuwen moet je wel leren, anders begrijp je in de theologie die transsubstantie niet. Ja, het  klopt helemaal niet meer, dat je een wezen van de uiterlijke verschijning kan onderscheiden, maar op die logische leer is dat soort theologie gebaseerd.
Kockelmans liet me van Thomas ook het werkje De ente et essentia  lezen. Ik moest het navertellen over het verschil tussen forma en materia, hoe de materia van engelen de forma van de mens wordt enz. Zo mooi. 'Ja zo mooi, jammer dat het niet klopt' zei Kockelmans dus. Ja, die wereldbeschouwingen, geloven, visies en theologieën hebben allemaal een houdbaarheidsdatum van enkele eeuwen. Maar dan is het ook echt over. Zo dus ook met veel van Trente.

Gezondheid, beetje welvaart en vooral vrede voor 2014!

Het regent, het is een beetje koud en nogal grauw: tijd van Kerst, balans opmaken en ook eindejaarswensen. Ditmaal met wat foto's er bij. Eerst maar ons zelf, de 71 jaar dragen we gelukkig nog in goede gezondheid, redelijke welvaart en in vrede met onszelf, de wereld om ons heen. Kijk maar:

In 2013 kwamen Irene en vooral Inge bij van de zware bevallingen van het jaar ervoor. Meisje Maud groeide voorspoedig, net zoals de stevige Diemer. Onze zonen Floris en Stijn moesten heel hard werken, vaak vroeg opstaan in de morgen, want dat hoort bij het moderne ouderschap (waarschijnlijk ook bij het oude, maar dat vergeten wij gemakkelijk.
Paule schreef de laatste aflevering: no 90, van de STEENBRINK TIMES vol, want aan alles komt een einde en de Steenbrinken werden wel ouder, al hadden we geen stervende in de familie.
Karel gaf een laatste HOVO-cursus, in Utrecht, en heeft daar voorlopig punt achter gezet. Karel schreef ook het laatste hoofdstuk van een project van de laatste zes jaar: het 3e deel van de katholieke geschiedenis, Catholics in Independent Indonesia. Een hele opluchting.  Daartussendoor redigeerde hij ook een boek over Fethullah Gülen en zijn invloed in Europees Moslimland.
Er waren reizen: met de zussen Alice en Edwien naar Engeland/Kent in Mei; naar Franciscus en Assisi/Perugia in September. Karel gaf enkele gastcolleges in Indonesië met als aanleiding de oprichting van ASAKKIA, Associatie van Christelijke Islamologen in Indonesië.

Er waren nog meer 'zakenreizen':  begin Februari naar Parijs voor de evaluatie van een academisch Islam-project en begin Juli naar Lissabon voor EUROSEAS, waar zo'n 650 Indonesiëkenners bijeen kwamen voor het geven en aanhoren van lezingen, bijpraten over projecten e.d. Kleinkinderen, uitloop van werk: ja, ook wel romans lezen, wat Paule veel meer doet dan Karel, wandelen, en soms fanatiek films kijken. Wij prijzen ons dat we in een mooi en vreedzaam land wonen en wensen dat iedereen om ons heen helemaal toe!

Over de tunnelvisie van de Nederlandse bisschoppen

Met groeiende verbazing en ergernis heb ik het 30 p. lange stuk van de Nederlandse bisschoppen voor hun ad limina bezoek in Rome gelezen. Wat een treurnis, wat een gemis aan perspectief, wat een tunnelvisie. Er is een stevig stuk geschreven door de groep Bezield Verband. Zie daarvoor http://www.bezieldverbandutrecht.nl/ Zij zeggen: de bisschoppen vergeten om aan zelfkritiek te doen. Lees dat vooral!

Nog een extra punt. Er staat een rare zin in: De facto zijn vele gedoopte rooms-katholieken eigenlijk  te beschouwen als catechumenen. Spirituele en catechetische vorming is essentieel (blz. 14). Dat komt toch een beetje over als de praktijk van de neo-catechumenen die als een ziekte in parochies binnenkomen en iedereen die niet aan hun normen beantwoordt afschrijven.Iedereen die niet denkt en doet als de bisschoppen wordt als kerkverlater gezien en absoluut verloren. Zij denken daarbij in een tunnelvisie: waar die mensen dan verder hun inspiratie vandaan halen interesseert hen kennelijk niet, want zij zijn uit hun tunneltje van de wekelijkse mis onder leiding van een beboorde priester verdwenen. Ja, als je maar één product in de supermarkt verkoopt en dan blijkt het aantal klanten in te zakken, moet je niet de klant de schuld geven, maar de verkoper van het product.
Door hen zouden we meer begeleid moeten worden naar, ja naar wat? Inhoudelijk wordt daar niets over gezegd.
In oudere tijden was er de hoeveelheid van kloosterorden, kapellen, met allemaal eigen bewegingen. Veel nieuwe spirituele initiatieven zijn tegenwoordig buitenkerkelijk. Ja, daar zal toch naar gekeken moeten worden, en dan liefst op een positieve en leuke manier, want anders wordt het echt helemaal niks: de gelovigen gaan een andere kant uit en de bisschopen verlaten de gelovigen. Maar zij noemen dat arrogant dat zij verlaten worden. Ga heen in vrede, zou ik bijna zeggen.
Het blijkt dat het tijdschrift Happinez al meer abonnementen heeft  (180.000) dan er regelmatige katholieke kerkgangers zijn. Het zou goed zijn om eens naar die club te kijken en iets positiefs en concreets voorop te stellen!

De prettige dissonanten van Hans Leeuwenhage

Voor de Utrechtse Janskerk heeft dirigent Hans Leeuwenhage een Miss Bilingua geschreven. Het is nog een korte (Lutherse) mis: alleen Kyrie en Gloria. Die zijn genomen uit de 11e Gregoriaanse, maar daarnaast muziek op teksten van Sietze de Vries. Het is sobere muziek, die goed in het gehoor  ligt. Beetje in de stijl van Duruflé, bijna-vrije maat, heel veel maat- en tempowisselingen. Veel dissonanten, bijna glijdende noten als een schaakspel. Zonder paardesprongen, kleine intervallen.

We zongen deze misdelen, samen met enkele andere liedcomposities van Hans Leeuwenhage tweemaal. De eerste keer was op een lieddag in de Janskerk, waar ik geen foto's van heb. Die zaterdag, 16 november 2013 was met een goed gevulde Janskerk, waar vooral ook fans van Sytze de Vries bij waren. Hanna Rijken zong met haar theologenkoor toen ook een aantal door De Vries vertaalde Engelse hymns. Ik vond dat eerlijk gezegd vreselijk: helemaal verouderde theologie en religieuze gevoelen die helemaal niet bij ons passen en dan in veel te lange hymns, soms zelfs wel tien strofen.

Bij de liederen van Leeuwenhage zelf  werden korte teksten juist vaak herhaald: zoals Bach bij een openingskoor van een cantate aan twee regels genoed heeft: zo bij 'Wij gaan naar Sion':
Wij gaan naar Sion waar ded wijsheid woont
daat weten ze de route van de vrede
daar is een nieuwe aarde neergedaald..
De tweede keer was 23 november in de grote Basiliek van Ijsselstein. Het was er steenkoud, werd uiteindelijk donker (dat is aan de foto's te zien: Hans Leeuwenhage kreeg een heiligenkroon om zijn hoofd!). Maar die kerk is wel geweldig mooi en heerlijk om te zingen, misschien ook wel omdat er zo'n prachtige akoestiek in die kerk zit.

Er was ook een schattig Mariabeeld, met nog een levendige pelgrimage. De tieners van Martine gingen daar voor hun schoolexamen naar toe om een kaars op te steken. Volhouden zo!

Dit is het beeldje (20 cm hoog, maar niet), uit de 12e eeuw. De huidige verering is opnieuw begonnen in 1937.

Losers of gevaarlijke extremisten?

In het najaar van 2000 heb ik met Paule een reis gemaakt naar Indonesië, vooral om in Pekan Baru vijf (of drie?) weken gastcolleges te geven, bij de IAIN Sultan Kasim. We hebben toen ook Padang bezocht waar Dr. Abdul Aziz Dahlan rector was. Danau Maninjau, Bukittinggi bezocht, maar de langste tijd doceerde ik bij de olierijke en redelijk welvarende moslims van Pekan Baru, booming stad van 1 miljoen inwoners zonder veel oude traditie. In het bergland was er nog een mooie oude Boeddhistische tempel, aan de kust het paleis van de Sultan van Siak. Maar door de week moest ik in snel tempo zoveel mogelijk colleges geven, tot zes uur per dag, papers nakijken, onderzoeksvoorstellen bespreken, tentamens nakijken.
Het verlbijf aldaar was een leerproces: Paule vond het niets dat ik vijf dagen in de week zoveel college moest geven, dat er verder in die stad maar heel weinig te doen was. Ik had gedacht na mijn pensionering eventueel nog eens stevig college te gaan geven in Indonesië, maar dat pakte anders uit.
In die tijd had Jafar Umar Thalib, een Afghanistan-veteraan uit de beginjaren 1990, een Laskar Jihad opgericht, om de moslims in de Molukken te helpen. Dat was ergens in April 2000: na trainingen bij Bogor en Midden-Java waren zij ergens in mei-juni 2000 in Ambon aangekomen en hadden de bloedige lokale conflicten opgedreven. Terwijl wij in Utrecht bezig waren met een conferentie over Indonesische Kerkgeschiedenis hoorde Dr. Mesakh Tapilatu dat zijn christelijke universiteit door die Jihad-strijders was aangevallen en in brand gestoken. Bibliotheek in de fik, ook het huis van Tapilatu totaal in puin.
Ik vroeg aan mijn studenten in Pekan Baru of zij ook jihad-strijders kenden en wat zij ervan dachten.

Ja, ze kenden er wel een paar: mislukte studenten, die ook geen geld hadden, geen toekomst en zo door ronselaars naar Ambon waren gelokt. Losers dus, zonder perspectief.
Zo'n clubje had ook een kleine moskee met een te grote luidspreker opgericht in een dichtbewoonde kampong van de stad. Uit die luidspreker kwamen allemaal harde toespraken, niet alleen over de andersgelovigen, christenen dus, maar ook over andere moslims die niet zo radikaal in de leer waren. De omwonende vonden het op een gegeven moment welletjes en het moskeetje is in brand gestoken en de mensen ervan zijn verdwenen.

Aan dit verhaal moest ik denken toen er deze week op de TV een debat was over de teruggekeerde Syrië-gangers. Kennissen van hen zeiden dat die jongens het moeilijk hadden weer een levensdoel, een levensritme en bestaan hier te vinden. Maar de politici en de AIVD-mensen ruiken hun prooi: ze worden zonder meer als gevaarlijk bestempeld. Justitie minister Opstelten wil alle reisgegevens van Nederlanders gaan bewaren om zo de Syrië-gangers in de gaten te houden. Is dat bescherming tegen of juist het scheppen van vijanden en gevaarlijke sujetten. Maken deze Syriëgangers slachtoffers of zijn zij zelf ook als slachtoffer te beschouwen? Hier is ook iets aan de hand met de banaliteit van het kwaad.